Insights  /  White paper
White paper · NI-2026-01

Het gevecht om de leiding.

Command & control tegen een peer-tegenstander in het tijdperk van autonome systemen.

Hans Renssen Juli 2026 16 pagina's Publiek, vrij te delen

Waar dit paper over gaat.

Command is de kunst van het gezag: intent formuleren, risico accepteren, verantwoordelijkheid dragen. Control is de wetenschap erachter, de systemen en procedures die de uitvoering bijsturen. Technologie kan control sterk verbeteren. Command blijft mensenwerk.

Onbemenste systemen maken commandovoering zwaarder. Elke extra gebruiker van de gevechtsruimte betekent meer deconflictie, meer identificatievragen en een groter beeld dat iemand moet duiden. Wie autonomie ontwikkelt of koopt, haalt daarmee ook een C2-vraagstuk in huis.

Dit paper koppelt vier lagen van autonomie aan de militaire niveaus. De kern: de C2-integratielast stapelt met elke laag, de autonomie zelf hoeft niet van onderaf opgebouwd te worden. Welk autonomieniveau nodig is, volgt uit het missieprofiel. Dat inzicht hoort roadmaps, eisen en demonstraties te sturen.

De lagen van autonomie, gekoppeld aan de militaire niveaus
Kernfiguur · De lagen van autonomie, gekoppeld aan de militaire niveaus. De C2-integratielast stapelt; de autonomie zelf niet noodzakelijk.

Vijf werkregels voor capability development.

  1. Benoem bij elke autonomie-claim de laag en het missieprofiel. Zonder laag is autonoom een marketingterm; met laag wordt het een toetsbare systeemeigenschap.
  2. Plan C2 vanaf de eerste ontwerpschets. Wie leidt, wie volgt op, hoe houdt de verbinding stand: die vragen horen in de eerste ontwerpreview.
  3. Ontwerp voor verbindingsverlies. Terugval-autonomie binnen een meegegeven intent is een C2-eis en een ontwerpeis.
  4. Investeer in de C2-voorzieningen. Interfaces, standaarden, het gedeelde beeld. Kies het autonomieniveau per missieprofiel.
  5. Houd de mens in command. Automatiseer control zo ver als verantwoord kan. Command blijft mensenwerk, ook wanneer het vooraf in intent en kaders wordt vastgelegd.

Download het volledige paper

Beschikbaar in het Nederlands en het Engels. Vrij te delen in ongewijzigde vorm, citeren met bronvermelding.

PDF · NI-2026-01 · versie 5.0
Herkenbaar vraagstuk? We denken graag mee.
Strategische impact door operationeel inzicht Neptunes Insight B.V. Insights  /  Privacy  /  Voorwaarden